Zwarte Piet

 
Alweer een tijd geleden kreeg ik via de mail een verzoek van een goede vriend; of ik een betoogje, liefst in de vorm van een lied, zou willen houden over wat ik maar even de “Zwarte Piet-controverse” zal noemen.
En ik zeg het maar alvast gelijk: ik brand mijn handen er niet aan. Het is bij uitstek een discussie waarbij alle partijen grote emoties koesteren. En waar emoties de baas zijn, is de rede meestal snel zoek. En dan ben je altijd de lul, wat je ook zegt.
 
Ook moet ik bekennen dat ik er nog niet helemaal uit ben; natuurlijk is Zwarte Piet in veel incarnaties ronduit een racistische karikatuur, maar zijn oorsprong ligt elders en Zwarte Piet een blackface-act noemen is geschiedvervalsing. Bovendien; als je roept dat Zwarte Piet een blackface-act is, is het daarna slechts een kleine stap om zijn vertolkers racisten te noemen. En Nederlandse Pieten hebben echt andere motieven.
 
Aan de andere kant mag traditie nooit een excuus zijn om aan zaken vast te houden die volgens een modern perspectief niet deugen. Dat vind ik als progressief wereldburger van ritueel slachten, stierenvechten en besnijdenis van minderjarigen; waarom zou ik voor Zwarte Piet een uitzondering maken?
 
Het verzoek van de vriend in kwestie kwam overigens niet uit de lucht vallen, maar was naar aanleiding van een gesprek dat we hadden gehad over de oorsprong van Sint en Piet, over Yin en Yang en over de diepere achtergronden van het Sinterklaasfeest.
Het toeval wil namelijk dat ik over dat laatste op zeer bescheiden schaal één en ander weet.
 
Enige tijd geleden werd ik gevraagd om een, zeg maar populair-muziekwetenschappelijke, lezing te houden over de oorsprong van Sinterklaasliedjes. Dit heb ik inmiddels twee keer gedaan, beide keren voor mensen uit de hardcore-Sinterklaas-scene (ja, die bestaat). Mijn gehele publiek bestond uit leden van verschillende Sinterklaasverenigingen en een groot aantal professionele en semi-professionele Pieten en Hulpsinterklazen. Het sprak voor zich dat ik mij – toen nog ‘n absolute leek – voor dit publiek geen uitglijders kon veroorloven en dus heb ik mij enkele dagen verdiept in de wirwar van volksverhalen die uitmonden in de huidige Sinterklaastraditie.
 
Verhalen over het tweemanschap van de heilige en de duivel in de middeleeuwen; de duivel die op zeker moment als vanzelfsprekend veranderde in de Saraceense slavenhandelaar, die je zomaar kon ontvoeren naar Spanje. Maar ook over het Ethiopische jongetje Piter, aangeboden op een slavenmarkt en over Napolitaanse schoorsteenvegertjes.
En over onze Canadese bevrijders, die in de jaren na de Tweede Wereldoorlog (met alle goede bedoelingen) dachten: “als die Hollandse kindjes één zo’n ‘zwarte piet’ leuk vinden, dan zullen ze d’r twintig wel helemáál te gek vinden” – vanaf dat moment waren Sint en Piet niet langer een duo, maar had Sint vele knechten. Inmiddels hebben ze ook allemaal een zekere expertise toegewezen gekregen, zoals “wegwijspiet” en “rijmpiet”. Ik vermoed dat deze invloed vooral van de Smurfen afkomstig is.
Enfin, een veelzijdige traditie uit onze vaderlandse geschiedenis.
 
Een ander aspect van onze vaderlandse geschiedenis is dat Nederlandse slavenhandelaren tot ver in de 19e eeuw Afrikaanse mensen als vee naar Noord-Amerika vervoerden om ze daar als slaven te verkopen. Zelfs nadat de slavernij daar werd afgeschaft, bleven de nazaten van die slaven officieel tweederangs burgers – in zekere zin tweederangs ménsen – tot 1964. En hoewel iedereen vanaf dat moment voor de wet gelijk was, bleek de werkelijkheid meestal anders. Ik kan me voorstellen dat ze in de VS niet veel ophebben met onze Sint en zijn zwarte personeel. Zeker niet omdat onze Zwarte Pieten – doorgaans zwartgeschminkte blanken – verdacht veel weghebben van het racistische Amerikaanse blackface-theater.
 
Misschien zou ik met die kennis een snoeihard oordeel moeten hebben over Zwarte Piet. Net zoals ik met mijn kennis van muziek en de muziekgeschiedenis wellicht een snoeiharde mening zou moeten hebben over het repertoire van Justin Bieber. Maar dan ga ik voorbij aan het feit dat Justin Bieber helemaal niet bedoeld is voor mannen van mijn leeftijd.
De gevaren van Justin Bieber zijn natuurlijk niet te vergelijken met de gevaren van discriminatie of vooroordelen jegens diegenen die niet tot jouw huidskleur, geslacht of seksuele geaardheid behoren.
Tegen de tijd dat mijn eigen dochter al deze akeligheid zal gaan ontdekken, gelooft ze waarschijnlijk allang niet meer in Sinterklaas. Dan gelooft ze waarschijnlijk in een hoop andere zaken ook niet meer.
 
Sinterklaas is politiek incorrect, niet in de laatste plaats omdat het anno 2012 ongemakkelijk voelt dat deze week in heel Nederland weer kleine kindertjes bij een Katholieke bisschop op schoot kruipen.
Maar kinderen zíjn niet politiek correct. Kinderen zijn in het wild nog minder pc dan in South Park. Kinderen lastigvallen met politieke correctheid is hetzelfde als ze schaamte over hun plasser bijbrengen, voordat ze überhaupt weten waar de babietjes vandaan komen.
 
Ik weet niet of Zwarte Piet, als ik over veertig jaar met mijn kleinkinderen naar de intocht ga, nog dezelfde figuur zal zijn als in mijn jeugd. Misschien is hij dan niet meer zwart en deelt hij gezonde snacks uit. En misschien is dat dan wel helemaal niet zo’n groot nationaal drama als Rita Verdonk ons destijds wou doen geloven. En voor hetzelfde geld is Zwarte Piet dan nog helemaal hetzelfde gebleven. Wat ik in elk geval weet, is dat het voor mijn kleinkinderen geen verschil zal maken. Die kennen geen geschiedenis; die hebben zélf nog nieteens een geschiedenis.
 
En als mijn dochter volgend jaar de leeftijd heeft om in Sinterklaas te geloven, is Zwarte Piet voor haar gewoon Zwarte Piet. Geen duivel, geen Moorse slavenhandelaar, geen blackface-act, geen Ethiopische of Afro-Amerikaanse slaaf en geen Napolitaanse schoorsteenveger.
Waarschijnlijk lijkt Zwarte Piet voor haar nog het meest op Erik van Muiswinkel met zwarte schmink – als ze enig idee zou hebben wie Erik van Muiswinkel is. En ik zal dan met weemoed terug denken aan die lieve Sint Bram (met alle vertrouwen in Sint Stefan!), terwijl ik weet dat het de gemiddelde kleuter aan de kleine bips zal roesten.
 
Het is overigens mijn overtuiging dat zeker de helft van de kinderen allang weet dat er een toneelstukje voor ze wordt opgevoerd, inclusief hulpsinterklazen, zwartgeschminkte pubers en verschillende Sinterklaas-acteurs op verschillende tv-zenders, maar dat ze al deze inspanningen desalniettemin bijzonder waarderen. Al is het alleen maar om de spanning, de pracht en praal, het snoep en de cadeautjes.
Edwin Rutten zei al: “kinderen zijn volwassenen met minder vlieguren”.
In elk geval zijn ze niet achterlijk.
Zo, daar heb je toch nog ‘n mening.
 
 
 

Ook leuk om te lezen:

        »  Het is geen wedstrijd
        »  Recensie Welkom Thuis: “Heldere teksten zonder poëtische poeha”
        »  Welkom op de nieuwe webstek van Axel Lukkien!
        »  Dit dacht ik vanochtend…
        »  Welkom thuis

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Claudia Otten: Axel Lukkien 'Welkom Thuis' album cover shoot
 
Op 29 maart 2013 is Axels 2e studio- album welkom thuis verschenen, het langverwachte vervolg op zijn debuut nou en of.

Welkom Thuis is hier te bestellen.


 
Luister naar Axels muziek op SoundCloud
SoundCloud

 


 
contact

facebook

youtube

foto's


Wil je op de hoogte blijven?
Naam
Emailadres *

Laat je mailadres achter en we houden je persoonlijk op de hoogte van Axels optredens!
(Uiteraard worden je gegevens door ons volstrekt vertrouwelijk behandeld.)


 
colofon

 


 
archief